Ас қалай өтеді: ас тәртібі, еске алу сөздері, бата және шақыру өлеңдері
Ас беруге дайындалып жатқандарға: кезекпен не істеледі, кім не айтады және шақыруды өлеңмен қалай жазуға болады.
Ас — марқұмның рухына Құран бағыштап, ағайынға дастархан жаю. Жетісі, қырқы, жүзі, жылдығы және одан кейінгі еске алу астарының тәртібі негізінен бірдей, айырмашылығы — қонақтардың саны мен дастарханның көлемінде. Төменде ас берушілерге керек нәрселер жиналған: кезекпен не болады, еске алу сөзін қалай айтады, астан кейін қандай бата беріледі және шақыруды өлеңмен қалай жазуға болады.
Ас тәртібі (сценарийі)
1. Қонақтарды қарсы алу. Үй иелері немесе марқұмның балалары есік алдында тұрып, келгендерге көңіл айтады, төрге шығарады. Үлкен кісілерді бірінші отырғызады.
2. Құран оқу. Имам немесе Құран оқитын кісі «Ясин» сүресін және дұға оқып, сауабын марқұмның рухына бағыштайды. Бұл кезде дастарханға қол созылмайды, әңгіме тоқтатылады.
3. Еске алу сөздері. Марқұмның балалары, бауырлары, жақын достары кезекпен қысқа сөз айтады: кім болды, қандай қасиеті бар еді, артында не қалдырды. Асты «тост» айтып өткізбейді — бұл той емес, сөз байсалды, қысқа болады.
4. Ас, дастархан. Ет тартылып, ас беріледі. Қонақтар ұзақ отырмайды: дәм татып, марқұмды еске алып, бата алып тарқайды.
5. Бата (ас қайыру). Дастарханнан соң ең үлкен кісі немесе имам бата береді — оны «ас қайыру» деп те атайды. Батадан кейін қонақтар үй иелеріне тағы бір рет көңіл айтып, қоштасады.
Ас әдетте түске жақын басталып, екі-үш сағатқа созылады. Шақыруда басталу уақытын нақты жазған дұрыс: үлкен кісілер Құран оқылатын сәтке үлгергісі келеді.
Еске алу сөзінің үлгісі
«Құрметті ағайын! Бүгін біз асқар тау әкеміз Сапар Ахметұлының рухына бас қосып отырмыз. Әкеміз қарапайым, еңбекқор, сөзге берік адам еді. Ауылда сыйлы болды, ұрпағына тәрбие берді, өмірден өз орнын тапты. Жатқан жері жайлы, иманы саламат болсын. Келген ағайынға, дұға еткен жұртқа рахмет. Бата беріп, дастарханнан дәм татыңыздар.»
«Аяулы анамыз Гүлнәр Сейітқызы бізге мейірім мен шыдамдылықты үйретіп кетті. Бір жыл өтті, бірақ сағыныш басылған жоқ. Бүгін оның рухына арнап ас беріп, Құран бағыштадық. Келгендеріңізге, қолдау көрсеткендеріңізге көп рахмет.»
Астан кейін айтылатын бата (ас қайыру сөздері)
«Ас дәмді болсын, дастархандарың берекелі болсын! Марқұмның жатқан жері жайлы, топырағы торқа, иманы саламат болсын. Артында қалған ұрпағы аман болып, өсіп-өнсін. Ас берген отбасына Алла сабыр берсін, қайғы-қасірет енді көрсетпесін. Берген астарың марқұмның рухына жетсін. Әумин!»
«Құдай қабыл етсін! Марқұмның рухы риза болсын, жаны жәннатта болсын. Бұл дастарханнан кейін бұл шаңырақта тек қуанышты жиындар өтсін. Үлкендерің аман, кішілерің бақытты болсын. Әумин!»
Асқа шақыру өлең шумақтары
Шақыруды өлеңмен жазғысы келетіндер көп, бірақ өлең қысқа, байсалды болуы керек — төрт-сегіз жолдан аспағаны дұрыс. Төмендегі шумақтарды шақырудың негізгі мәтінінен кейін қосуға болады.
Бір жыл өтті — сағыныш саябырламады, Жүректегі жарық орны суымады. Ардақты жанның рухына Құран бағыштап, Еске алу асына шақырамыз, ағайын.
Жатқан жері жайлы болсын, нұрлы болсын, Иманы жолдас болып, жаны тыныш болсын. Дұға етіп, дәм татуға шақырамыз — Марқұмның рухы бізге риза болсын.
Жылдар өтті, ұмытылмас бейнесі, Жүрегімізде мәңгі оның елесі. Құран бағыштап, еске алу асына Шақырамыз, ағайын, келіңіздер.
Шақыруды қалай жазады
Шақыруда үндеу («Құрметті ағайын-туыс, құда-жекжат!»), марқұмның есімі, астың себебі (жетісі, қырқы, жүзі, жылдығы, еске алу), күні мен уақыты, мекенжайы және кімнің атынан шақырылатыны (балалары, жұбайы, ұрпақтары) жазылады. Дайын мәтіндер «Асқа шақыру мәтіні» мақаласында, ал шақырудың өзін төмендегі сілтемелерден бес минутта жасайсыз: мәтін мен үндеу дайын, музыка жоқ, картасы мен «келемін» жауабы бар. Редакторда өлең шумақтары да дайын тұр — «Аза мәтіні» тізімінен таңдайсыз.